Wie voor het eerst naar warmtepompen kijkt, ziet vaak één grote vraag terugkomen: hoeveel elektriciteit verbruikt zo’n toestel eigenlijk? Het eerlijke antwoord is: dat hangt niet alleen van de warmtepomp af. De woning, het weer, de isolatie en vooral het afgiftesysteem bepalen mee hoeveel stroom nodig is.
Met het afgiftesysteem bedoelen we alles wat de warmte uiteindelijk in de kamers brengt: vloerverwarming, radiatoren, convectoren, wandverwarming of plafondverwarming. Dat klinkt misschien als een detail, maar het is één van de belangrijkste onderdelen van een goede warmtepompinstallatie.
Eerst even: wat doet een warmtepomp precies?
Een warmtepomp maakt warmte niet op dezelfde manier als een elektrische weerstand of een gasketel. Ze verplaatst warmte. Een lucht-waterwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en brengt die via een koelkring naar het verwarmingswater in de woning.
Daardoor kan 1 kWh elektriciteit bijvoorbeeld 3, 4 of zelfs meer kWh warmte opleveren. Die verhouding noemen we de COP. Bekijken we niet één testmoment maar een heel jaar, dan spreken we meestal over de SCOP.
Eenvoudig voorbeeld: heeft een installatie over een jaar een SCOP van 4, dan levert ze gemiddeld ongeveer vier keer zoveel warmte als ze elektrische energie gebruikt.
Waarom de temperatuur van het verwarmingswater zo belangrijk is
Een warmtepomp moet harder werken wanneer ze water tot een hoge temperatuur moet opwarmen. Denk aan fietsen tegen een helling: hoe steiler de helling, hoe meer inspanning nodig is.
Een systeem dat een woning warm krijgt met water van 30 tot 35°C is daarom meestal veel efficiënter dan een systeem dat 50 tot 55°C nodig heeft. Dat is precies waarom vloerverwarming zo vaak samen met warmtepompen wordt genoemd. Een volledige vloer is één groot verwarmingsoppervlak. Daardoor hoeft die vloer maar een beetje warmer te zijn dan de kamer om toch veel warmte af te geven.
Wat betekent dat in euro’s?
Neem een woning die jaarlijks 10.000 kWh nuttige warmte nodig heeft voor ruimteverwarming. We rekenen hieronder bewust met ronde voorbeeldprijzen: €0,30 per kWh elektriciteit en €0,09 per kWh aardgas. Werkelijke energieprijzen verschillen per contract en veranderen doorheen de tijd.
| Situatie | Energie nodig | Voorbeeldkost |
|---|---|---|
| Warmtepomp, SCOP 4,5 | ± 2.220 kWh stroom | ± €667/jaar |
| Warmtepomp, SCOP 3,3 | ± 3.030 kWh stroom | ± €909/jaar |
| Warmtepomp, SCOP 2,5 | ± 4.000 kWh stroom | ± €1.200/jaar |
| Gasketel, 90% rendement | ± 11.110 kWh gas | ± €1.000/jaar |
Dit voorbeeld laat iets belangrijks zien: een warmtepomp is niet automatisch goedkoop in gebruik. Een goed ontworpen installatie kan heel zuinig zijn. Een slecht ontworpen installatie die continu hoge temperaturen moet maken, kan een groot deel van dat voordeel verliezen.
Moet je dan altijd vloerverwarming hebben?
Nee. Dat is één van de hardnekkigste misverstanden rond warmtepompen.
Vloerverwarming is ideaal omdat het een groot oppervlak heeft, maar grote radiatoren kunnen ook perfect werken. Het belangrijkste is niet hoe het systeem eruitziet, maar hoeveel warmte het kan afgeven bij een lage watertemperatuur.
Weheat beschrijft bijvoorbeeld een jaren-30-woning met grote klassieke radiatoren. De bewoners voerden eerst de 50°C-test uit. De woning bleef comfortabel warm. Dat was een sterke aanwijzing dat de radiatoren groot genoeg waren voor lage-temperatuurverwarming. Daarna werd een Weheat Blackbird toegepast. De Blackbird is een R290-monobloc met een opgegeven SCOP van 4,7.
De 50°C-test: gratis testen met je huidige ketel
Heb je vandaag nog een gas- of stookolieketel? Dan kun je in een koude week al veel leren over de geschiktheid van je woning.
- Kies een koude week. Test niet op een zachte lentedag.
- Zet de maximale cv-aanvoertemperatuur op 50°C. Raadpleeg de handleiding van je ketel wanneer je niet weet waar die instelling zit.
- Laat de verwarming rustig doorwerken. Een warmtepomp werkt liever lang en gelijkmatig dan met korte, hete pieken.
- Beperk nachtverlaging. Weheat raadt tijdens de test ongeveer 17–18°C aan als nachttemperatuur.
- Kijk een aantal dagen naar het comfort. Worden alle kamers nog warm genoeg?
Blijft de woning comfortabel, dan is dat goed nieuws. Je kunt vervolgens zelfs 45°C proberen. Wordt één kamer te koud, dan betekent dat niet meteen dat het hele huis ongeschikt is. Misschien is alleen daar een grotere radiator nodig.
Onze praktische vuistregel: blijft je woning op een koude dag comfortabel met maximaal ongeveer 50°C verwarmingswater, dan is verder onderzoek naar een warmtepomp zeker zinvol. Lukt het bij 40–45°C, dan wordt het nog interessanter.
Wat als vloerverwarming niet kan?
Bij een renovatie wil je soms helemaal geen vloer uitbreken. Misschien ligt er een mooie tegelvloer, parket of is er onvoldoende opbouwhoogte. Dan zijn er meer mogelijkheden dan alleen radiatoren.
Wandverwarming
Bij wandverwarming worden verwarmingsleidingen over een groot deel van een muur verdeeld. De wand wordt zacht warm en straalt warmte naar de kamer. Omdat het oppervlak groot is, kan het water relatief koel blijven.
Plafondverwarming
Plafondverwarming werkt volgens hetzelfde principe. Warmtestraling vanaf een plafond voelt misschien vreemd wanneer je het nog nooit hebt meegemaakt, maar in een goed ontworpen systeem is de oppervlaktetemperatuur laag en is de warmte zeer gelijkmatig.
Een extra voordeel is dat een plafond vaak ook interessant is voor actieve koeling. Een groot koel oppervlak kan in de zomer warmte uit de kamer opnemen zonder harde luchtstromen.
Space-heat biedt daarom naast vloerverwarming ook wand- en plafondsystemen aan. Zeker bij renovaties kan dat een slimme manier zijn om een bestaand huis klaar te maken voor lage-temperatuurverwarming.
En een combinatie?
Ook dat kan. Een woning kan bijvoorbeeld beneden vloerverwarming hebben en boven radiatoren. Of een bestaande radiatorinstallatie kan behouden blijven terwijl één probleemruimte extra wandverwarming krijgt.
Bij zo’n gemengd systeem moet de hydrauliek wel correct ontworpen worden. Debieten, pompinstellingen, stooklijn en eventuele temperatuurverschillen tussen circuits moeten op elkaar afgestemd zijn. De bedoeling blijft altijd dezelfde: met de laagst mogelijke watertemperatuur toch overal comfortabel warm krijgen.
De belangrijkste les
Kijk bij een warmtepomp dus niet alleen naar het merk of het aantal kilowatt op de doos. Een warmtepomp werkt samen met de volledige woning. Isolatie bepaalt hoeveel warmte verloren gaat. Het afgiftesysteem bepaalt hoe gemakkelijk die warmte opnieuw in de kamers komt. En de regeling bepaalt hoe rustig en efficiënt alles samenwerkt.
Een goed afgiftesysteem kan het verschil maken tussen een warmtepomp die “werkt” en een warmtepomp die comfortabel én zuinig werkt.