Wie warmtepompen vergelijkt, hoort vaak dat geothermie de beste oplossing is. Dat klinkt logisch. Een bodemwarmtepomp haalt warmte uit de grond, waar de temperatuur veel stabieler is dan in de buitenlucht. Daardoor hoeft de machine tijdens een koude winterdag minder hard te werken.
Geothermie heeft dus echte technische voordelen. Toch kiest Space-heat voor de meeste woningen bewust voor lucht-water. Niet omdat geothermie slecht is, maar omdat de beste technische oplossing niet automatisch de beste totale oplossing is.
Wat is het verschil?
Een lucht-waterwarmtepomp haalt energie uit de buitenlucht. Buiten staat een unit met een ventilator en compressor. Die maakt verwarmingswater voor vloerverwarming, radiatoren, wand- of plafondverwarming en eventueel sanitair warm water.
Een geothermische warmtepomp haalt energie uit de bodem. Dat gebeurt meestal via één of meerdere verticale boringen of via een horizontaal leidingnet in een groot stuk grond. De warmtepomp zelf staat doorgaans binnen.
Waarom geothermie aantrekkelijk is
De ondergrond heeft op enige diepte een veel constantere temperatuur dan de buitenlucht. Op een vriesdag blijft de bron dus relatief warm. Dat levert drie belangrijke voordelen op:
- een stabiel rendement, ook wanneer het buiten koud is;
- geen ventilatorunit in de tuin of tegen de gevel;
- passieve koeling kan mogelijk zijn: relatief koel bodemwater helpt de woning afkoelen met weinig compressorwerk.
Voor een grote woning met een hoge jaarlijkse warmte- én koelvraag kan geothermie daarom bijzonder interessant zijn.
Maar het rendementsverschil is kleiner dan veel mensen denken
Lucht-waterwarmtepompen zijn de voorbije jaren sterk verbeterd. Moderne toestellen kunnen ook bij lage buitentemperaturen nog efficiënt warmte leveren.
Het verschil zie je mooi wanneer je recente toestellen vergelijkt: sommige actuele lucht-watermachines zitten qua SCOP dicht bij moderne bodemwarmtepompen. Dat betekent niet dat lucht-water altijd even efficiënt is. Het betekent wel dat de oude regel “geothermie is veel efficiënter” niet meer voor elk project klopt.
Ook het Belgische klimaat helpt. In Ukkel telt een normale winter wel verschillende vorstdagen, maar slechts een beperkt aantal dagen waarop het de hele dag blijft vriezen. Een lucht-waterwarmtepomp werkt dus het grootste deel van het jaar niet bij extreme buitentemperaturen.
Een zeer goed geïsoleerde woning verandert de vergelijking
Dit wordt vooral interessant in nieuwbouw. Stel dat een woning nog maar 5.000 kWh per jaar nodig heeft voor ruimteverwarming. Voor sanitair warm water is bijvoorbeeld nog eens 2.500 kWh nuttige warmte nodig.
Dan is één derde van de totale warmtevraag al sanitair warm water. Het aandeel ruimteverwarming — precies waar een bodembron in koude perioden het grootste voordeel kan hebben — wordt dus relatief kleiner.
Neem alleen die 5.000 kWh ruimteverwarming:
- bij SCOP 4,7 is ongeveer 1.064 kWh elektriciteit nodig;
- bij SCOP 5,2 is ongeveer 962 kWh nodig;
- verschil: ongeveer 102 kWh per jaar.
Aan een voorbeeldprijs van €0,30/kWh is dat ongeveer €31 per jaar. Dit is uiteraard maar een rekenvoorbeeld en geen algemene voorspelling. Het maakt wel duidelijk waarom een kleine rendementswinst bij een zeer zuinige woning financieel niet automatisch een dure boring terugbetaalt.
De boring is de grote extra stap
Voor geothermie moet de bron eerst gemaakt worden. Bij verticale systemen betekent dit gespecialiseerde boorapparatuur, bereikbaarheid van het terrein en een correcte dimensionering van de boring.
Afhankelijk van de locatie spelen ook regels rond bodem en grondwater. Er moet voldoende plaats zijn om machines op het terrein te krijgen en de leidingen moeten van de boring naar de technische ruimte. Bij een bestaande tuin kan dat stevige graafwerken betekenen.
Bij een horizontale bodemcollector is geen diepe boring nodig, maar wel een groot vrij grondoppervlak. Ook dat maakt de techniek niet voor elke woning toepasbaar.
Hogere investering, dus ook een grotere terugverdienvraag
Een lucht-waterwarmtepomp heeft haar warmtebron letterlijk overal rondom de woning: de buitenlucht. Voor geothermie moet eerst een dure broninfrastructuur worden aangelegd.
Dat extra geld kan technisch verantwoord zijn, maar het moet ergens waarde creëren: lager verbruik, zeer stille buitenomgeving, passieve koeling of een lange gebruiksduur van de bodemlus. Bij een kleine, goed geïsoleerde woning is de jaarlijkse energiebesparing vaak gewoon beperkt.
Passieve koeling: het sterkste argument voor geothermie
Hier heeft geothermie een voordeel dat lucht-water niet kan kopiëren. Bij een geschikte installatie kan relatief koel water uit de bodem door het afgiftesysteem worden gestuurd zonder dat de compressor veel hoeft te werken.
Een lucht-waterwarmtepomp moet voor actieve koeling de koelkring wel gebruiken. Dat kost meer elektriciteit. Voor woningen of gebouwen met een grote koelvraag kan dit voordeel zwaar doorwegen.
Waarom propaan en monobloc onze keuze versterken
Nieuwe lucht-waterwarmtepompen werken steeds vaker met R290, oftewel propaan. Dit natuurlijke koudemiddel heeft een zeer lage klimaatimpact en goede thermodynamische eigenschappen.
Omdat propaan brandbaar is, vinden wij een monobloc buitenopstelling een logisch concept: de volledige koelkring blijft in een door de fabrikant ontworpen buitenunit. Binnen stroomt vooral verwarmingswater. Bij klassieke bodemwarmtepompen staat de compressor en koelkring meestal binnen, wat voor R290 extra ontwerp- en veiligheidsaandacht vraagt.
Een binnen opgestelde compressor kan bovendien geluid in de technische ruimte veroorzaken. Bij lucht-water zit die geluidsbron buiten. Daar moet ze natuurlijk wel slim geplaatst worden zodat buren en slaapkamers niet worden gehinderd.
Onze conclusie
Geothermie is een uitstekende techniek. Voor een project met voldoende terrein, een grote warmte- of koelvraag, een langetermijnvisie en voldoende budget kan het absoluut de beste keuze zijn.
Maar voor een doorsnee Belgische woning wegen de extra kost, boring, terreinvereisten en complexiteit volgens ons vaak zwaarder dan de beperkte extra energiewinst. Daarom focust Space-heat op moderne R290 monobloc lucht-waterwarmtepompen: eenvoudiger toepasbaar, lagere investeringsdrempel, sterk rendement en bruikbaar voor zowel renovatie als nieuwbouw.